Tarnopol

Polacy w Tarnopolu mają szczęście. Ich prezesem, prezesem Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Tarnopolskiej jest profesor nadzwyczajny Henryk Stroński.

Rozmawiamy z nim w siedzibie Towarzystwa, niewielkim, biedniutko urządzonym pomieszczeniu znajdującym się w starej części miasta.
Panie Profesorze, panie Prezesie – dla Pana, jako Polaka, droga do zdobycia tak wysokiej pozycji w świecie naukowym i w społeczności Tarnopola była chyba bardzo długa i ciernista?.
Każda droga w nauce jest niełatwa. Doktorat zrobiłem we Lwowie jeszcze w czasach sowieckich, w czasach, kiedy w Polsce wybuchła SOLIDARNOŚĆ, więc z powodu wydarzeń solidarnościowych dla mnie, Polaka wstrzymano na dwa lata obronę pracy doktorskiej. Habilitację zrobiłem na Uniwersytecie Warszawskim. Na Ukrainie, nie została ona niestety, uhonorowana.
- No właśnie, dlaczego?
Bo okazuje się, że Ukraina jednostronnie nie uznaje tych umów międzynarodowych; tak pozostało jeszcze od czasów sowieckich.
Tak, więc zażyczyli sobie abym jeszcze raz bronił tej pracy na Ukrainie.
Ciekawe czy Polska uznaje dyplomy ukraińskie?
Tak, Polska uznaje i to na podstawie jeszcze tych umów zawartych w czasach istnienie RWPG. No więc jako Polak musiałem jeszcze raz stanąć do obrony swojej pracy. Obroniłem ją na Uniwersytecie Czerniowieckim, więc w tej chwili mam dwa dyplomy: ukraiński i polski. Straciłem trochę czasu i nerwów.
Czyli nie pomyliłam się bardzo wspominając o tej wyjątkowo trudnej, cierniowej drodze Polaka do kariery naukowej na Ukrainie.
Czy to, że zdobył pan pozycję w świecie naukowym, ma konkretne
przełożenie na pańska działalność społeczną jako prezesa Towarzystwa
Kultury Polskiej Ziemi Tarnopolskiej?
Bez wątpienia. Polakami na Ukrainie zajmuję się jakby na dwóch płaszczyznach; pracy społecznej i naukowej. Moje zainteresowania naukowe dotyczą bowiem losów ludności polskiej na Ukrainie szczególnie tej zazzbruczańskiej w latach 20 i 30 XX wieku, chociaż dotykam też stosunków polsko-ukraińskich. Na codzień więc zajmuję się społecznie i naukowo tą samą problematyką. W swojej pracy habilitacyjnej, w monografii dot. losów ludności polskiej na Ukrainie zazbruczańskiej używam tej żywej historii: nagrywałem wspomnienia ludzi, które potem skorelowałem z materiałem wyciągniętym z archiwów sowieckich. To mi bardzo pomaga, i nie potrafiłbym już żyć bez kontynuowania tej dzialalności jako naukowiec i jako działacz społeczny.
Fakt, że to właśnie pan kieruje stowarzyszeniem Polaków ma na pewno bezpośrednie przełożenie na ilość osób deklarujących swoją przynależność do tej organizacji. Jest to pewnie szczególny honor dla Polaków mieszkających w Tarnopolu – należeć do organizacji, którą kieruje tak wybitny naukowiec?
Kończy się już moja druga kadencja. W Tarnopolu, mimo obudzenia życia narodowego w minionych latach, obserwujemy, niestety, zmniejszenie ilościowe ludności polskiej. Wykazał to ostatni spis ludności na Ukrainie. Swoją polskość zadeklarowało zaledwie 144 tys. osób.
W porównaniu z ostatnim, sowieckim jeszcze spisem, kiedy ludność polska stanowiła 219 tys. osób – to jest to bardzo wyraźny spadek. Gdzieś tych 70 tys. Polaków ubyło.
Dlaczego?
Różne przyczyny się na to złożyły, ale przede wszystkim brak szkolnictwa polskiego, rozbicie ruchu polonijnego na Ukrainie i brak dotacji ze strony państwa ukraińskiego. Nieubłaganie także postępuje proces asymilacji. Mam na myśli mieszane rodziny. Polacy nie mieszkali zwartymi grupami, a w rozproszeniu. To wszystko na tym zaważyło.
Starsze pokolenie wymiera, a młodsze, zdobywając wykształcenie, ucieka do Polski, co również, i to w sposób dotkliwy, zubaża strukturę narodowościową o najwartościowszy element polski.
U nas nie tak wiele. W Tarnopolu tylko 3 rodziny skorzystały z repatriacji do Polski. To jest prawda, że młodzież nie wraca, ale jest też mnóstwo ludzi, którzy zatracają swoją tożsamość narodową. Wiem też, że w niektórych miejscowościach spis ludności nie był przeprowadzony tak do końca uczciwie. W każdym bądź razie – nie ma jednej przyczyny, jest to sprawa złożona
A jak to ilościowo wygląda w woj. tarnopolskim?
Ostatni spis ludności w obwodzie tarnopolskim wykazał, że mamy tu 3.800 osób narodowości polskiej. 10 lat temu było 6.700.
W samym Tarnopolu 10 lat temu było 1700 Polaków, dzisiaj – tylko 1200 zadeklarowało swoja polskość.
Jakie sprawy tu, w Tarnopolu, są dla Polaków najważniejsze? Czym żyje to środowisko?
Generalnie jest ciężko. Tę biedę widać gołym okiem. Polacy na Ukrainie otrzymują trochę darów, ale najważniejszym dla nas darem była nauczycielka. Przysłana tutaj przez polskie Ministerstwo Edukacji Narodowej uczy w szkołach niedzielnych już trzeci rok. Ale niedawno doświadczyłem przykrości. Jestem prezesem Stowarzyszenia Uczonych Polskich na Ukrainie, a ta książka „Polacy w Kijowie”, mojego autorstwa, powstała w ramach tego Stowarzyszenia. Na publikację tej książki trudno mi było znaleźć sponsorów w Polsce, choć wszyscy mówili, że temat jest ważny i aktualny, ale jakoś wyczułem, że podziały polityczne w Polsce, różne opcje, nie sprzyjają autentycznemu wsparciu mniejszości polskiej na obecnej Ukrainie.
Panie profesorze, na publikacje ukraińskiej mniejszości w Polsce idą nieustanne dotacje z Ministerstwa Kultury, a więc z kieszeni polskiego podatnika. Czy w tym konkretnym , przedstawionym przez pana przypadku istniała jakakolwiek możliwość, aby strona ukraińska pokryła choćby minimalną część kosztów, skoro my w Polsce finansujemy tyle przedsięwzięć dla mniejszości ukraińskiej?
Właśnie zostało przywrócone Ministerstwo do Spraw Mniejszości Narodowych na Ukrainie, którego los był trochę dziwny. Powstawało i znikało, było Ministerstwem, a potem stało się jakimś komitetem państwowym, ale w tej chwili ten komitet istnieje. Nawet w strukturach administracji obwodowych istnieje taka komórka, ale kiedy się tam stawiam to zawsze mówią, że im zaledwie wystarczy tylko na pensje dla swoich pracowników, natomiast na jakiekolwiek faktyczne finansowanie działalności mniejszości narodowych - już nie starcza środków.
Żadnej więc dotacji, nigdy od państwa ukraińskiego nasza organizacja nie dostała.. Prawda, miejscowa Rada Miejska daje nam prawo korzystać z tej siedziby, w której w tej chwili jesteśmy, na niezłych warunkach. Płacimy niewielki czynsz, ale już wszystkie inne rzeczy opłacamy w normalnej wysokości z własnej kieszeni, ze składek członkowskich czy z pomocą Polski.
Istnieje w Kijowie specjalna redakcja, która w swojej gestii ma wydawnictwa mniejszości narodowych. Pamiętam – rok temu zwróciliśmy się do nich, a oni nam postawili warunki: musimy szukać pieniędzy na pokrycie kosztów publikacji. Oni wniosą symboliczna sumę, ale resztę – musimy znaleźć sami. Więc co to za pomoc? A kiedy jeszcze zobaczyłem osobiście jakość tej ich produkcji, no to zrezygnowaliśmy i poszliśmy do Wydawnictwa Dominikańskiego, które wydało nam właśnie tę książkę.
A z jakich funduszów udało się Panu pokryć koszty jej druku?
Koszty druku pokryła Fundacja Pomoc Polakom na Wschodzie (dwie trzecie). Jedną trzecią dała Wspólnota Polska.
Na tych przykładach widać, że utrzymanie polskości na tym terenie to sprawa ogromnie trudna. Na ile pomaga wam kościół? Jak pan ocenia rolę kościoła katolickiego w tym wspólnym działaniu?
Sytuacja kościoła na Ukrainie kiedyś była bardzo trudna. Dziś mamy tu około 800 parafii, mamy odrodzona całą strukturę kościoła rzymskokato-lickiego i to życie religijne naprawdę się rozwija. Prawda, w ostatnich latach w kościele rzymskokatolickim zaszła znacząca zmiana tzn. wprowadzono j.ukraiński i j.rosyjski do liturgii, co było związane z tym, że większość wiernych stanowiła ludność niepolska, a jeśli nawet i częściowo polska – to na codzień nie posługująca się już j.polskim. Tutaj trzeba powiedzieć wyraźnie, że w części zachodniej Ukrainy j.polski dominuje w życiu kościoła, natomiast na wschód od Zbrucza, niestety,
j. polski spotyka się dość rzadko. W mojej wsi rodzinnej, w Panasówce, gdzie się urodziłem, ojciec przyszedł z kościoła i powiedział:
- Ja nie rozumiem co się dzieje, bo ksiądz proboszcz ogłosił, że następna msza będzie po ukraińsku.
- No i co żeście zrobili?
A myśmy się nie rozchodzili. Poszliśmy z kościoła do zakrystii i powiedzieliśmy księdzu, że my sobie nie życzymy tego, my ten kościół sami wybudowaliśmy z wielkim trudem i życzymy sobie, żeby był u nas
j. polski, bo jesteśmy do niego przyzwyczajeni. Tak więc ksiądz proboszcz poszedł do ludzi, zgodził się z nami i powiedział: - Nie zmieniamy. W tym kościele jest bez zmian, tylko ogłoszenia duszpasterskie są w j.ukraińskim
Czy mamy rozumieć, że tam, gdzie społeczność polska jest zdeterminowana, gotowa stawić opór, - tam może liczyć na to, że
j. polski pozostanie?
Uważam, że tak. Jest tutaj wielka rola samych wiernych. Jeśli oni życzą sobie w sposób zdecydowany j. polskiego – ksiądz godzi się.
U nas w Tarnopolu są w niedzielę dwie msze w j. polskim i jedna w
j. ukraińskim. I proszę sobie wyobrazić, że na tej ukraińskiej mszy jest zdecydowanie mniej wiernych. To coś znaczy!
Czy młodzi ludzie stąd, z Tarnopola, maja szansę na wyjazd na wakacje do Polski?
W tym roku Wspólnota Polska nie miała środków, ale nawiązaliśmy kontakt z tarnopolanami w Żarach, w lubuskim, i oni nas zaprosili.
W ramach wskrzeszonej organizacji harcerskiej w Tarnopolu - od nas wyjechało na obóz harcerski do Żar10 dzieci, jest także wycieczka do Krakowa dla uczniów szkółki niedzielnej. Zorganizowała ją , pochodząca
z Krakowa, nauczycielka ze szkółki niedzielnej. Niestety jest to kropla w morzu potrzeb...

Rozmowę dla potrzeb Polskiego Radia w USA notowała
Danuta Skalska

2007-06-11 11:18:04

Wstecz | W górę | Strona startowa | Mapa serwisu | Kontakt