Odnaleźć Polskę na Kresach

Właściwie to wcale nie chciałyśmy tam jechać. No bo po co i do kogo, skoro na tych terenach już od ponad 200 lat nie ma Polski. Ale uwierzyłyśmy na słowo księdzu Alojzemu, proboszczowi od Dominikanów w Kamieńcu Podolskim, który powiedział, że warto.

Tłukłyśmy się więc po różnych wertepach jeszcze jakieś 200 kilometrów od Kamieńca na wschód, mijając na trasie drogowskazy, że stad już tylko krok do Mohylewa i granicy z Mołdawią, dwa kroki do historycznego Jampola, Porohów i może mniej historycznego – za to najbardziej obecnie na Ukrainie znanego z najlepszej ponoć wódki - Niemirowa.
Po drodze mijamy również znaki naszych czasów: widoczne co krok zauroczenie wszystkim, co zachodnie. Dawne „uniwiermagi” przemianowane na MARKETY, second handy (dosłownie tak!) – pisane łacińskimi zresztą literami, a nie bukwami, i inne sklepy, które kiedyś nazywały się swojsko: „Kalinka”, „Natasza”, a teraz, pewnie zdaniem tutejszych speców od reklamy – bardziej światowo: NATALI, GIRL, KITTY.
Szarzeje, kiedy wjeżdżamy do Murafy założonej przez Joachima Potockiego
w 1789 roku i liczącej obecnie 5 tysięcy mieszkańców. Dowiemy się potem, że w istniejącym tu jeszcze kościele rzymsko-katolickim udzielono w ubiegłym roku 80 chrztów i 40 ślubów. I już dzięki temu mamy odpowiedź na to czy są tu jeszcze katolicy.
Celem naszej podróży jest Pieńkówka. Nasz przewodnik – ksiądz Alojzy mówi, że w tej miejscowości od 10 lat ksiądz Stanisław Szulak buduje kościół.
Ksiądz Szulak - to niezwykły człowiek, tak jak niezwykła jest jego codzienna praca duszpasterska. W okolicach Murafy – obsługuje 7 parafii: Joachimówka (założona jeszcze przez Joachima Potockiego) - 360 Polaków, Michałówka - 500, Derebczyn - 800, Zwydynówka -150, Szarogrod - 300, Pieńkówka - 400.
I jeszcze do tego buduje kościół i obsługuje parafię w Hajsynie. To 140 km stąd. Już są fundamenty. W ukraińskich warunkach - to niewyobrażalna wprost robota.
Spieszymy się, żeby zdążyć do kościoła, w którym akurat kończy się wieczorna msza. Przyjeżdżamy dosłownie w ostatniej chwili, na błogosła-wieństwo, i razem z Marią Mirecką-Loryś stajemy cichutko pod piecem. Kościół mieści się w biedniutkim, drewnianym domeczku.
Starsze panie, wszystkie w chustkach na głowie, śpiewają piękną polszczyzną…
…Jak szczęśliwa Polska cała, niech Maryi kwitnie chwała,
Od Bałtyku po gór szczyty, kraj nasz płaszczem Jej okryty.
Matko Boska, Królowo Polska, o Pani nasza Częstochowska…
Obie z Marią czujemy, jak zaczyna nas coś dławić w gardle.
Pani nasza - Królowo Polska… – brzmi zarazem dumnie i gorzko w tym miejscu - Polsce odebranym.
Maria jest żołnierzem AK, twardym człowiekiem, który nie rozkleja się z byle powodu. Patrzy na tę nędzną, pobielaną chatynkę, biedniutkie babcie, z których promieniuje jakaś niewyobrażalna siła – i widzę jak z trudem hamuje wzruszenie, a łzy same płyną jej po policzkach… Ja płaczę w głos.
Ten śpiew uświadamia nam, że tu, 600 kilometrów od polskiej granicy w sercach tych niezwykłych ludzi jest, ciągle JEST Polska.. Potem z całą pokorą uświadomię sobie jeszcze i to, że to od nich, tych twardych, mieszkających tu
z dziada pradziada Polaków winnam się uczyć prawdziwej wiary i patriotyzmu.

- Jabłecka Józefa, Durczak Helena, Czarnecka Ewelina, Gabel Helena, Sadowska Stanisława, Ogrodnik Helena, Snopkowa Janina, Kuś Sabina, Szwajc Anna, Kulikowska Józefa, Mazur Ludmiła, Zaworowicz Emilia - przedstawiają mi się kolejno babuszki w chustkach.
I płynie opowieść o pełnym wyrzeczeń życiu z dala od Polski i rodaków.
- Cała nasza rodzina to są Polacy. Mój ojciec jeszcze niedawno tutaj był – mówi Helena Ogrodnik. Trzy miesiące temu zmarł. On tak pomagał księdzu Stanisławowi przy budowie, choć miał 83 lata.
- Na budowę kościoła oddajemy wszystko. Jak dostajemy emeryturę, to dajemy ją na kościół. Zjemy kartofle i popijemy mlekiem. a pieniądze z naszej emerytury w całości idą na budowę. Dziesięć lat tak budujemy. Ale uważamy, że łaska Boża spłynęła na naszą wieś, bo my jeździliśmy tyle lat do kościoła do Murafy (15 km) albo do Żmerynki (40 km)… Był taki moment, że już sił chwilami brakowało i pieniędzy też, no bo skąd wziąć na autobus?
- Siostra moja – mówi Józefa Jabłecka, zbudowała ten domek, w którym teraz jesteśmy, odmawiając sobie wszystkiego. I potem bardzo chorowała.
Wtedy– tu nie było jeszcze kościoła i my w Zielone Święta spotkałyśmy się wieczorem z księdzem Stanisławem. On po mszy w Murafie mówi:
- Kto jest z Pieńkówki niech zajdzie do mnie do zakrystii.
I myśmy poszły. Zapytał nas:
– Czy wasza Pieńkówka chciałaby mieć kościół?
A my odpowiadamy:
- Ojcze, my chcemy! My będziemy się starać!
I wracamy do domu – takie szczęśliwe, że nas ksiądz na rozmowę poprosił.
Bo pani wie – dodaje - jak to miło, kiedy ksiądz porozmawia z nami. Aż się żyć chce! A zwłaszcza, kiedy jeszcze rozmawiamy z nim po polsku!
- Ja byłam w dobrych stosunkach z przewodniczącym rady wiejskiej, bo jego żona była moją koleżanką – mówi Sabina Kuś. Więc idę do niego i pytam:
- Stachowicz, jakby to było gdybyśmy tu zbudowali kościół?.
- No dobrze – on na to. Ja wam nawet tu znajdę dobre miejsce. Tu jest pomnik, ale go będziemy burzyli, to damy wam to miejsce na kościół.
To myśmy byli tacy szczęśliwi! Powiedziałam o tym księdzu Stanisławowi, a on się cieszył razem z nami.
Potem jeszcze tylko trzeba było dać znać o budowie dyrektorowi sowchozu.
No i się zaczęło! – Powiedział, że dopiero, jak damy 60 tysięcy rubli to się pomnik przeniesie na inne miejsce . Ale skąd nam wziąć tyle pieniędzy! My przecież tych pieniędzy nie mieliśmy!
A sąsiedzi, Ukraińcy na dodatek powiedzieli:
- Jak Polacy będą ścinać drzewa na pale pod kościół, to my im będziemy tak samo głowy ścinać.
Poszliśmy do księdza, a potem do przewodniczącego. Stanęło na tym, że dostaliśmy ziemię na cmentarzu, bo ona i tak była nasza.
Ale zaraz do mnie Ukraińcy przylatują: – Co ty, Sabina, będziesz kościół katolicki tu budować?
Prawosławni zaczęli protestować, a jedna zaraz mówi:
- Jak tylko przywiozą kamień na budowę, to ja pierwsza go wam rozrzucę.
- Przychodzimy do mojej siostry – uzupełnia opowieść Józefa - a ona leży chora. Opowiadamy jej wszystko, a ona mówi:
- Dla Pana Jezusa nigdy nie było miejsca, nie miał gdzie się podziać kiedyś
i teraz też. To ja oddam Panu Jezusowi swój domek, a sama pójdę do
komórki.
- Akurat postawiła sobie ten skromny domek, w którym teraz jesteśmy. To był dorobek całego jej życia. No i tak tu powstał dom Boży!
- Myśmy potem spotkały się z tą kobietą, co tak głośno protestowała przeciwko katolickiemu kościołowi – dodaje Sabina Kuś. I ona do mnie mówi:
- Sabinka, ja chcę cię przeprosić.
- Ciocia Ksenia.. - ja do niej. Wy nie przepraszajcie mnie, wy przeproście Pana Boga. Wy mnie nie obraziliście, bo gdybym ja chciała budować dom swoim dzieciom, a wy byście protestowali – to ja bym się na was gniewała, ale ja chciałam DOM BOŻY… A jak wy nie chcieliście Domu Bożego – to przeproście Boga. A mnie nie przepraszajcie.
- I pani wie? Ona zapłakała i bardzo jej było przykro i potem jak my budowali kościół, to przynosiła nam chleba na budowę i jajek.
Niech jej Pan Bóg wybaczy to, co powiedziała.
- A nasz ksiądz tutaj jest jak święty. Weźmiemy tylko latarkę i zaraz zobaczy pani, co on tu przez te lata zrobił.
Idziemy paręnaście metrów w dół. Z ciemności wyłania się kościół. Jest jeszcze
w stanie surowym, ale stoi podciągnięty aż pod sam dach. Wchodzimy do środka. Pusto. Tylko ściany udekorowane gałęziami świadczą o tym, że parę dni temu miała tu miejsce jakaś uroczystość.
- Nasz ksiądz Stanisław świętował przedwczoraj w tym miejscu 25 lecie kapłaństwa. To myśmy tak kościół udekorowały – cieszą się siostry Jabłeckie.
Chcę sprawić jakąś radość tym kobietom, które od lat sobie wszystkiego odmawiają. Na tę okoliczność mam przygotowane pieniądze.
NIE CHCĄ ICH PRZYJĄĆ! Wreszcie po długich targach ustępują:
- No, dobrze, weźmiemy, ale nie dla siebie, a na kościół. Dla nas wystarczy to, co ziemia zarodziła, a ksiądz będzie miał za co kupić w Kijowie blachę na pokrycie dachu….
Kiedy dowiadują się, że Maria Mirecka-Lorys przyjechała do nich aż z dalekiej Ameryki, podchodzą i każda chce choć przez chwilę znaleźć się blisko niej.
- Wnukom naszym będziemy mówiły o tym, że Polacy w Ameryce o nas pamiętają i nie pozwalają nam stracić nadziei….
Siadamy jeszcze potem do wspólnej rozmowy, z której staram się wyłowić to, co najbardziej boli Polaków żyjących z dala od Ojczyzny.
- Jak kiedyś przyjechał tu biskup to myśmy się mogły po raz pierwszy wyżalić, że jak naszego tata zabrali, to nas siedmioro zostało, a tak było biednie, że nawet koszulki dzieci na grzbiet nie miały.
I tak nas przeganiali: Polacy! Was by na Sybir posłać!
My tak biedowaliśmy cały czas.
- Nasza rodzina była bardzo pobożna – mówi Sabina Kuś. Ojca represjonowali za wiarę i tylko na samym śledztwie on siedział 8 miesięcy. To ojciec bardzo nas prosił:
– Starajcie się zawsze, żeby dzieci nie opuściły wiary.
On potem dostał wyrok i siedział 8 lat w wiezieniu za wiarę, ale prosił żeby mama nikogo za to nie przeklęła. On to przyjął z pokorą.
- Byłyśmy bardzo biedne; żyłyśmy bez ojca w strasznej nędzy, nie miałyśmy prawa o nic się upomnieć jako dzieci skazanego. Było nas 10 dzieci. Ja dobrze się uczyłam w szkole, ale miałam nauczycielkę, która mnie prześladowała, bo ja byłam biedna i Polka i choć się świetnie uczyłam – to nigdy nie dała mi więcej niż trójkę. Dopiero potem, jak poszłam do wyższych klas, nauczyciele dawali mi piątki, tak jak zasługiwałam.
- Po wielu latach spotykam ja tę nauczycielkę na cmentarzu i mówię jej
o tym jak cierpiałam z jej powodu, kiedy byłam dzieckiem.. Ona udawała, że
nie wie, o co mi chodzi, ale mnie zrobiło się lżej, kiedy jej o tym powiedziałam
i przebaczyłam jej, że znęcała się nade mną, biednym dzieckiem z rodziny polskiego skazańca.
- Mówimy po polsku i modlimy się po polsku, ale nasze wnuki już nie, bo tu uczą ich się modlić tylko po ukraińsku – skarży się Stanisława Sadowska.
- Nie wiemy, dlaczego zrobili tak, że nie dają nam modlić się i odprawiać mszy po polsku. My tu walczyli, żeby choć w niedzielę tak było, a tu tylko jedna msza po polsku, a my chcemy, żeby to był nasz język i msza w naszym języku
- dodaje Helena Ogrodnik.
- A moja prababcia była klucznicą u pana Sobańskiego - mówi z dumą Ewelina
Czarnecka. To ona uczyła nas po polsku.
- Ja też uczę dzieci po polsku tak, jak mnie uczyła matka i babcia. Polski język zawsze był u nas jak nasza powinność. – To, co nam dali rodzice i dziadkowie – to my powinniśmy zostawić swoim dzieciom, bo na przykład Żyd, gdzie by on nie był, to on jest zawsze Żyd – a my? – pyta Helena Ogrodnik.
- Mnie tak bardzo podoba się polski język. Tak by się chciało zawsze wysłuchać mszy po polsku. Po ukraińsku – nie chcemy, bo ten polski język jest nam milszy, rodzony, nasz. Modlitwa, pieśni, mowa: - wszystko. Jak ksiądz mówi po polsku, to taka radość mnie ogarnia jakbym w niebie była i tak się cieszę, jeśli wiem jak się modlić po polsku i jak księdzu odpowiadać, a pieśni polskie… Boże, jakie piękne!
- Byłam kiedyś na Jasnej Górze - wspomina pani Ewelina.– Matko Boska, jaka ja byłam szczęśliwa!...A po ukraińsku nie chcę się modlić. No nie i już!
…..A jak wrócicie do Polski to przekażcie ode mnie serdeczny pokłon wszystkim Polakom. Polska i Polacy to wszystko, co mam najdroższego…..

Danuta Skalska

2007-06-11 11:47:18

Wstecz | W górę | Strona startowa | Mapa serwisu | Kontakt