U Rodaków na Ukrainie

Moja piąta podróż na Ukrainę zaczęła się tak jak poprzednie wyjazdem autobusem z Marią Mirecką-Loryś ze Stalowej Woli do Przemyśla, gdzie czekałyśmy 5 godzin na połączenie do Lwowa. O godzinie 7-mej wieczorem wyruszyłyśmy do Lwowa.

Okazało się, że Maria i ja jesteśmy jedynymi Polkami, reszta pasażerów to Ukraińcy, którzy do Polski przyjeżdżają na zakupy bo na Ukrainie żywność jest o wiele droższa. Toboły i torby z żywnością były poupychane gdzie tylko się dało gdyż „opłaceni” urzędnicy celni nie zaglądają za bardzo pod siedzenia i w zakamarki. Rozmowy z naszymi towarzyszkami podróży odbywają się w obu językach, my polskim, one ukraińskim, ale doskonale się rozumiemy. Tematy różne i obecne i te historyczne, o których one nie bardzo się wypowiadają. Jedna z nich skwitowała ten temat:”Ja historii nie pisałam a żyć trzeba”.

Tak, to prawda i wybaczać też trzeba, tylko nie zapominać. Jest to hasło, które ks. Isakowicz Zaleski głosi na każdym Zjeździe Kresowian w Częstochowie, w tym roku też. Pamięć o naszych męczennikach „Golgoty Wschodu” musi być zachowana. Jedną z rezolucji tegorocznego Zjazdu było aby dzień 11-go lipca byl oficjalnym świętem upamiętniającym „krwawą niedzielę”, kiedy to około 170 wiosek zostało zrównanych z ziemią, a ludność w bestialski sposób wymordowana przez bandy UPA. No ale za długa ta moja dygresja (bo to boli), muszę jednak wracać do naszej podróży.
Zajechałyśmy na Dworzec Lwowski około 9-tej wieczorem. Nasze towarzyszki nie radziły nam brać taksówki dworcowej, bo dużo drożej, kierowca przystanął przy kościele św.Elżbiety gdzie jedna z Ukrainek znalazła dla nas taksówkę zanim sama odjechała do domu. Wszędzie są dobrzy ludzie.

Noc spędziłyśmy u pp. Jasi Zamojskiej i Halinki Makowskiej w dawnym pałacu Ledóchowskich. Danusia Skalska, która już była we Lwowie przyjechała do nas wczesnym rankiem z naszym stałym kierowcą Orestem. Po krótkiej naradzie „roboczej” w czwórkę ruszyłyśmy w Ukrainę.

Jest 15-go lipca, jedziemy do najdalszego punktu naszej wyprawy mijając po drodze Złoczów, gdzie chcieliśmy się zatrzymać w kościele ale nie zastaliśmy tam nikogo. W ulewnym deszczu mijamy Tarnopol, później Podwołoczyska, aby wreszcie około 9-tej wieczorem dotrzeć do Murafy. Ksiadz Stanisław Szulak i Krysia –organistka czekali na nas aby doprowadzić nas do Pieńkówki na nocleg u parafian ks. Stanisława, gdzie czekała na nas kolacja z ziemniakami i kwaśnym mlekiem. W tym pierwszym dniu naszej wyprawy przejechałyśmy 460 km.

Rano, po obfitym śniadaniu zajechałyśmy do Murafy, gdzie w kościele spotkałyśmy ks. Wiktora, którego władze koscielne właśnie przenoszą do jakiejś odległej wioski. Parafianie są bardzo niezadowoleni bo ksiądz Wiktor wbrew wszelkim nakazom biskupim prowadził polską parafię w języku polskim a nie ukraińskim, czym zasłużył sobie na „przeniesienie”. Trend ten obserwujemy przez ostatnie lata. Ci księża, którzy dbają o polskość zostają przenoszeni do odległych, zapadłych wiosek i tam muszą odprawiać msze święte po ukraińsku bo jest tam więcej Ukraińców katolików niż Polaków. Bardzo dziwne, że polskie władze kościelne nakazują systematyczną ukrainizację polskich parafii. Boli to tym bardziej, że odbywa się to przy cichej aprobacie władz polskich. Przepiękne kościoły budowane przez naszych magnatów, zdewastowane przez komunistów i odnowione przez naszych rodaków wielkimi wyrzeczeniami , pozbawione są teraz polskiego języka.
Jest to przygnębiające do tego stopnia, że Maria Loryś każdego roku decyduje się zakończyć te nasze „pielgrzymki” i każdego roku jedzie ponownie, bo jej brat ksiądz Bronisław Mirecki, który żył tam z naszymi rodakami w najgorszym okresie komunizmu, we śnie patrzy na nią z wyrzutem. Maria jedzie więc aby uczynić zadość jego życzeniom i choć trochę ulżyć tym ludziom w ich niewesołym życiu. Może za dużo piszę na ten temat, ale to właśnie jest główny powód naszych podróży. Za każdym razem jest to dla nas bardzo emocjonalna wyprawa. Czesto myślę o tym, że gdyby nie decyzja mojej mamy aby opuścić Lwów w 1945 roku, teraz ja byłabym jedną z nich, tych starych, opuszczonych Polek, żyjących wśród Ukraińców. Przepraszam, znowu odbiegłam od tematu....

Około południa docieramy do Gródka Podolskiego. Kościół św. Stanisława Męczennika jest w remoncie, ksiądz Wiktor Lutkowski na wyjeździe. Zauważamy stary polski cmentarz przy kościele. Kontaktujemy się z Olgą Draczkowską- prezeską Domu Polskiego, przy którym działa Polska Szkoła. Wszystko jest tutaj po polsku, przy wydatnej pomocy Wspólnoty Polskiej.

Z Gródka Podolskiego jedziemy już tradycyjnie do Hałuszczyniec na grób księdza Bronisława Mireckiego. Z przewodnika po Kresach dowiadujemy się o istniejącym tu od lat Towarzystwie Kultury Polskiej im. Ks. Bronisława Mireckiego. Odwiedzamy więc dom prezeski Towarzystwa, pani Marii Krych, której brat Michał Bajcar jest również księdzem, inspirowanym przez księdza Bronisława. Dom pełen wspomnień o księdzu Bronisławie, co jest ogromnym przeżyciem, szczególnie dla Marii. Rozmawiamy również o bitwie pod Zadwórzem ktora odbyla sie 17 sierpnia 1920 roku, gdzie w biezacym roku odbedą się uroczystości 90- rocznicy bitwy z Rosjanami, w której ks. Mirecki brał udział. Bitwa ta heroicznym wysiłkiem Lwowskich Orląt powstrzymała armię Budionnego w marszu na Lwów. Pani Maria Krych opowiada nam o Towarzystwie Kultury Polskiej im. Ks. B. Mireckiego (ponad 100 członków) jako jednym z kilku Towarzystw jego imienia w najbliższej okolicy.Matka pani Marii Krych wyraża się o księdzu Bronisławie jako o świętym tamtych czasów.

Z sercami pełnymi wspomnień i wrażeń opuszczamy Hałuszczynce jadąc w stronę Buczacza, gdzie późnym wieczorem znajdujemy nocleg na dawnej parafii starego (93 lata) księdza Ludwika Rutyny, który przeszedł na emeryturę. Nowy ksiądz Dariusz Piechnik objął parafię krótko przed naszym przyjazdem. Ku naszej radości spotykamy tam pielgrzymkę Buczaczan z Wrocławia, których poznaliśmy w zeszłym roku. Powitaniom i uściskom nie było końca. Po przespanej, parnej nocy ksiądz Dariusz jedzie z nami na bardzo zaniedbany polski cmentarz, którego oczyszczeniem on chce się zająć.

Z Buchacza już tylko kilka kilometrów do dawnego Korosciatyna, siedziby rodziny mojego ojca. Obecna Krynica, zasiedlona jest przez Łemków, a jedyna Polka tam mieszkająca -Helena Truś jest już obłożnie chora. Obraz nędzy i rozpaczy, doraźna pomoc sąsiadki i kompletny brak opieki lekarskiej. Z bólem serca opuszczamy to miejsce samotnej, cierpiacej Polki.

Do Kałusza zajeżdżamy akuratnie w porze obiadowej. W parafii św. Walentego przyjmuje nas zupą fasolową i pierogami z kapustą gospodyni księdza Romana Stadnika. Ksiądz Roman właśnie na wyjeździe. Kontaktujemy sie z panią Nadzieją Wańczak, która prowadzi, w odzyskanym po dewastacji budynku, Towarzystwo Kultury Polskiej i polską szkołę. Pięknie urządzona biblioteka, klasy szkolne, ale budynek mimo remontu jest w ruinie, ściany i sufity popękane z powodu szkód górniczych. Nadzieja wierzy, że wspólnym wysiłkiem uda się zabezpieczyć i zakonserwować budynek dla użytku organizacji i jej 200 członków oraz 80-ciu dzieci w polskiej szkole. Dzieci jeżdżą co roku na kolonie do Polski, a chór jest często zapraszany do udziału w różnych uroczystościach. Tutaj, mimo trudnych warunków polskość jest pielęgnowana.
Następny przystanek to Dolina. Ksiądz Krzysztof Panasowiec w parafii przy kościele Najświętszej Marii Panny organizuje życie młodzieży. Jest tu sobotnio-niedzielna szkoła, organizowane są tzw. Oazy młodzieżowe i urządzone pomieszczenia mieszkalne dla 100 członków oaz.

Ksiądz Panasowiec jest w tym czasie w Warszawie na tzw. Parafiadzie- festiwalu dzieci i młodzieży.W czasie naszej obecności wraca z grupą młodzieży z letniej wycieczki ks. Waldemar Szkachta – góral z Zakopanego- młody, energiczny, pełen entuzjazmu, swietnie sobie radzi z dużą grupą młodzieży mieszanych narodowości.Taka jest rzeczywistość.

Z Doliny droga prowadzi nas do Stryja. Dom Kultury Polskiej im. Kornela Makuszyńskiego, którego prezeską jest Tatiana Bojko. Kobieta – wulkan energii i patriotyzmu polskiego. Szkoła polska prowadzona jest przez cztery nauczycielki dla 120 dzieci i dorosłych. Pięknie urządzony pokój Kornela Makuszyńskiego, ogród ze stołami i sceną do wystepów młodych talentów. Przed domem płyta z nazwiskiem Makuszyńskiego jako zadatek na pomnik tego pisarza. Tatiana umie sobie radzić z władzami miejskimi swoja specyficzną dyplomacją i zdolnościami negocjacji. Przykład oazy polskości. Wracamy na noc do Lwowa.

Rano 17-go lipca, sobota, jedziemy do Sądowej Wiszni. Halina i Roman Wójciccy prowadzą polski ośrodek i szkołę. Halina założyła zespół dziewczęcy, który brał udział w Zjeździe Kresowian w Częstochowie. Na moją prośbę Roman prowadzi nas do Dołhomościsk gdzie znajduje się odnowiona kaplica Haszlakiewiczów. Pani Stasia Żwirek, która opiekuje się kaplicą pokazuje nam wnętrze i otoczenie. Mimo, że tylko cztery lata upłynęły od czasu restauracji przez Zbigniewa Haszlakiewicza tynk odpada i dach przecieka. Według pani Stasi w czasie komunizmu kaplicę zamieniono na magazyn DDT- środka owadobójczego, który prawdopodobnie wsiąkł w mury i teraz powoduje niszczenie tynku. Jeszcze jeden przykład dewastacji ośrodków kultury i historycznych obiektów architektonicznych przez wandalizm komunistów. Po ciepłych pożegnaniach wracamy do Lwowa, gdzie Danusia umówiła się na spotkanie z siostrami Zappe.

Sa to bardzo starsze panie, które przez okres komunizmu tajnie uczyły dzieci polskie i przygotowywały je do sakramentów świętych narażając własne bezpieczeństwo a nawet życie. Przyjęły nas bardzo serdecznie, Danusia nagrała z nimi wywiad do swojego programu radiowego w Katowicach. Historia życia tych pań i wielu innych Polaków opisana jest w ostatnio wydanej książce pt. „Zostali we Lwowie” autorstwa Anny Fastmach-Stupnickiej, znanej wrocławskiej dziennikarki, związanej rodzinnie ze Lwowem.

Resztę dnia spędziłyśmy z Jasią Zamojską i Halinką Makowską, których fragmenty życia również opisano w wyżej wymienionej książce.

18-lipca, niedziela.
Poszłyśmy do kościoła Marii Magdaleny na polską mszę św. o godz.10-tej. Pełny kościół ludzi, biskup Mały odprawiał mszę świętą. Natychmiast po mszy grupa pań myła podłogę w kościele, korytarzu i schodach na zewnątrz. Jest to warunek pozwolenia na polską mszę św. gdyż kościół Marii Magdaleny jest ukraińską salą koncertową. Skandal, z którym walczą Polacy we Lwowie bez skutku.
Na nas był już czas pożegnać Lwów i jego wspaniałych Polaków. Jak Bóg pozwoli wrócimy tu za rok.
Serdeczne dzięki wszystkim darczyńcom. Zapewniam, że Wasze pieniądze służą bardzo dobrym celom. Bóg zapłać!

Z poważaniem
Krystyna Markut

Wstecz | W górę | Strona startowa | Mapa serwisu | Kontakt